“Biz birbirimize güveniyoruz, sözleşmeye ne gerek var?”
Bu cümleyi duyduktan sonra imzasız iş almak, en pahalı hata olabilir. Güven önemlidir — ama güven, belgenin yerine geçmez.
Türkiye’de ve özellikle yurt dışı müşterilerle çalışan freelancer’lar için sözleşme, en güçlü koruma aracıdır. Bu makalede, freelance sözleşmesinin neden şart olduğunu, ne içermesi gerektiğini ve yurt dışı müşterilerle nasıl kullanılacağını anlatıyorum.
Sözleşmesiz Çalışmanın Gerçek Bedeli
Berk, İzmir’de serbest web geliştirici. 2023’te İngiltere’deki bir müşteriyle sözleşmesiz çalışmaya başladı. Proje “küçük bir site” olarak başladı — sonunda altı sayfa, üç dil, iki entegrasyon haline geldi.
Müşteri tüm bu ek işi “orijinal kapsamda” saydı. Ödeme geldiğinde, başlangıçta konuştukları rakamın yarısını gönderdi.
Berk’in sözleşmesi olsaydı, “kapsam genişlemesi ekstra ücret gerektirir” maddesi her şeyi çözerdi. Sözleşmesi olmadığı için ispat edemedi ve yarım ücretle yetindi.
Bu hikaye, Türk freelancer’lar arasında inanılmaz derecede yaygın.
Sözleşme Ne Sağlar?
Sözleşme bir suçlama belgesi değil, bir netlik belgesidir. Hem sizi hem müşteriyi korur.
Kapsam netliği: Ne yapacaksınız, ne yapmayacaksınız. Revizyon sayısı kaçtır? Teslimat hangi formatta?
Ödeme güvencesi: Ne zaman, ne kadar, hangi yöntemle. Geç ödeme cezası var mı?
Telif hakları: İşi kim sahipleniyor? Siz teslimattan önce kullanabilir misiniz?
Gizlilik: Müşteri bilgilerini kimlerle paylaşabilirsiniz?
Fesih koşulları: Her iki taraf ne zaman sözleşmeyi sonlandırabilir? Bu durumda ne olur?
Bu soruların yanıtları baştan verilirse, ileride tartışma yaşanmaz. Ya da yaşanırsa, yanıt yazılı olarak mevcut olur.
Freelance Sözleşmesinde Olması Gereken 8 Madde
1. Tarafların Tanımı
Kim ile kim arasında bu sözleşme? Ad, e-posta adresi, adres bilgileri. Yurt dışı müşterilerde şirket adı ve kayıt numarası da ekleyin.
2. İşin Kapsamı
Ne yapacaksınız? Hangi teslimatleri vereceksiniz? Neyi kapsamıyor?
Bu madde ne kadar ayrıntılı olursa o kadar iyi. “Web sitesi tasarımı” değil: “5 sayfalık, Figma’da hazırlanan, mobil uyumlu web sitesi tasarımı; 2 revizyon hakkı dahil.”
3. Süre ve Kilometre Taşları
Başlangıç tarihi, bitiş tarihi, ara teslim tarihleri. Müşterinin gecikmesinden kaynaklanan süre uzamalarını da ele alın: “Müşteriden gelen geri bildirim 3 iş gününü aşarsa, teslim süresi aynı miktarda uzar.”
4. Ücret ve Ödeme Koşulları
Toplam tutar nedir? Hangi para biriminde? Ödeme takvimi nasıl? Geç ödeme cezası var mı?
Ayşe, İstanbul’da bir marka danışmanı. Sözleşmesine “fatura tarihinden itibaren 14 gün içinde ödeme, geç ödemelere aylık %1,5 faiz” maddesini ekledi. “Bir kez bile gecikme faizi uygulamak zorunda kalmadım — ama maddenin varlığı ödemeleri zamanında aldığımdan eminim” diyor.
5. Revizyon Hakları
Kaç revizyon dahil? Ek revizyon nasıl faturalandırılır? Bu netleştirilmezse, bazı müşteriler sonsuza kadar değişiklik isteyebilir.
6. Telif Hakları ve Kullanım
Proje teslim edildikten sonra telif hakları kime ait? Çoğu durumda müşteriye geçer, ama bu otomatik değil — sözleşmede belirtilmeli.
Siz portfolio’nuzda kullanabilir misiniz? Bunu da netleştirin.
7. Gizlilik
Müşteriye ait iş bilgilerini, stratejileri veya içerikleri üçüncü kişilerle paylaşmayacaksınız. Bu madde basit ama kritik.
8. Fesih ve Erken Çıkış
İki taraftan biri sözleşmeyi erken sonlandırmak isterse ne olur? Yapılan iş nasıl ödenir? Bu madde her iki tarafı da korur.
Dijital İmza: Yasal mı?
Türkiye’de 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu, elektronik imzaları yasal olarak geçerli kılar. Yani DocuSign, HelloSign veya PDF’e e-imza geçerlidir.
Yurt dışı müşteriler için de aynı durum geçerlidir. Amerikalı, İngiliz veya Avrupalı bir müşteri elektronik imzayı zaten alışkın olarak kullanır.
Pratik öneri: Her sözleşmeyi PDF olarak gönderin. Müşteriden dijital imzalı versiyonu geri isteyin. Bu hem hızlı hem de yasal.
Yurt Dışı Müşterilerde Sözleşme: Ekstra Maddeler
Türk freelancer olarak yurt dışı müşterilerle çalışıyorsanız, sözleşmenize şu ek maddeleri ekleyin:
Hangi hukuk geçerli? “Bu sözleşme Türkiye Cumhuriyeti hukukuna tabidir” veya “Bu sözleşme Delaware Eyaleti hukukuna tabidir” gibi.
Hangi para birimi geçerli? Kur farkı kimin riskinde? Ödeme günkü kur mu yoksa anlaşma günkü kur mu?
Ödeme yöntemi? Hangi platform? PayPal, Wise, banka havalesi veya PayOdin?
PayOdin’de müşteri doğrudan Delaware LLC’ye ödeme yapar. Bu, yurt dışı müşterilerin çok daha tanıdık ve rahat hissettiği bir yapı. Hem sözleşme hem ödeme aynı platformda yönetilir.
”Güveniyoruz, Sözleşmeye Gerek Yok” Diyen Müşteri
Bu itirazı duyduğunuzda şöyle cevap verebilirsiniz:
“Kesinlikle güveniyoruz — sözleşme de tam olarak bu güveni resmileştiriyor. Hem sizin hem benim beklentilerimi net koyuyor ki sonradan sürpriz yaşanmasın.”
Bu cevap çoğu müşteriyi ikna eder. İkna olmayan müşteri — bu bir kırmızı bayraktır.
Selin, bir sosyal medya yöneticisi. “Sözleşme isteyen müşteri, işini ciddiye alan müşteridir” diyor. “Sözleşmeden kaçınan müşteri ise genellikle ödemeyi de geciktirir.”
Ücretsiz Sözleşme Kaynakları
Sıfırdan sözleşme yazmak zor gelebilir. Ama hazır şablonlardan başlayabilirsiniz:
- And.co / Fiverr Workspace: Freelancer’lara özel sözleşme şablonları
- IPSE (İngiltere): Uluslararası serbest çalışan sözleşmeleri
- Türkiye Barolar Birliği: Türkçe serbest meslek sözleşme örnekleri
Şablonu alın, kendi işinize göre düzenleyin ve bir avukata gözden geçirtmek için birkaç saat ayırın. Bu yatırım, ilk geç ödeme sorununda kendini amorti eder.
PayOdin ile Sözleşme ve Ödeme Birlikte
PayOdin, teklif ve sözleşme aşamasını ödeme akışıyla birleştirir. Freelancer olarak:
- Teklifinizi platforma yüklersiniz
- Müşteri onaylar ve ödeme bilgilerini girer
- Her fatura, gerçek bir PayOdin çalışanı tarafından incelenir
- Ödeme güvenli şekilde size ulaşır
Şirket kurmanıza gerek yok. Karmaşık banka transferleri yok. Sadece %10 işlem ücreti ile tekliften ödemeye kadar tek çatı altında.
PayOdin’in fiyatlandırmasını inceleyin ve bugün başlayın.
Sonuç: Sözleşme Olmadan Çalışma
Freelance hayatında sözleşme, sigorta gibidir. Kullanmak zorunda kalmayacaksınız — ama olmadığında ne kadar değerli olduğunu anlarsınız.
Bugün yapabileceğiniz üç şey:
- Basit bir sözleşme şablonu bulun veya oluşturun
- Mevcut tüm müşterilerinizle bu şablonu imzalayın
- Ödeme koşullarınızı PayOdin üzerinden standart hale getirin
Sözleşme yazan freelancer, kendine saygı duyandır. Ve kendine saygı duyan freelancer, müşterisine de saygı duyduranır.